یکی از مهمترین دغدغه ­های کشور در حال حاضر در حوزه مدیریت سرمایه‌ می­باشد که با توجه به وجود منابع عظیم سرمایه‌های طبیعی و انسانی در ایران می‌تواند نقش به‌سزایی در مدیریت تولید در زنجیره ارزش حوزه­های مختلف اقتصادی کشور و به ویژه سازمان های دانش بنیان ایفا نمایند. سازمان های دانش بنیان با توجه به فلسفه وجودیشان از آغاز تا کنون با دانش عجین بوده و خواهد بود. پیچیدگی و گستردگی صنایع دانش بنیان که هر یک شامل طیف وسیعی از فعالیت‌ها در حوزه‌های مختلف علمی، اقتصادی و اجتماعی می‌گردد همواره به مانند موتور محرکه‌ای برای سایر صنایع کشور در زمینه‌های مختلف محسوب شده است. لذا موقعیت سازمان های دانش بنیان را در کشور از منظر دانشی می‌توان ممتاز و متمایز دانست.

جایگاه دانش و مدیریت دانش‌محور در سازمان های دانش بنیان کشور به واسطه نقش کلیدی آن در استفاده بهینه از تجربیات پیشین سازمانی و به کارگیری موثر درس‌آموخته‌های پیشین؛ ایجاد بستر تعامل و تسهیم تجربیات خبرگان؛ نوآوری و خلق دانش جدید در حوزه‌های مختلف و در نهایت حفاظت و صیانت از سرمایه‌های دانشی، جایگاهی ممتاز و شایسته توجه هر چه بیشتر می‌باشد.

مدیریت دانش‌محور یکی از رویکردهای کلان مدیریتی است که با محوریت نقش سرمایه‌های فکری، نوآوری‌ها و تجربیات سازمان‌ها و هدایت و استفاده موثر از آن‌ها، توسعه کسب و کار و خلق محصولات و خدمات جدید را موجب شده و از این طریق به بقای سازمان و ایفای هر چه بهتر وظایف و ماموریت‌های سازمانی کمک می‌نماید.

 

اجرای مدیریت دانش در سازمان

بر اساس تحقیقات انجام شده توسط صاحب نظران حوزه مدیریت دانش، یکی از بزرگترین اشتباهات سازمان­ها برون سپاری فعالیت­های مدیریت دانش در قالب یک پروژه می­باشد. بررسی­های صورت گرفته در سازمان­های ایرانی نشان می دهد که نگاه برون سپاری به مدیریت دانش به شدت رواج داشته و نتیجه آن در بهترین حالت پیاده سازی برخی نرم افزارهای خاص که تاثیری بر عملکرد سازمان نداشته، گردیده است. به طور کلی مهمترین رکن در پیاده سازی مدیریت دانش در سازمان مدیریت فرآیند مدیریت تغییر می­باشد که امر کاملا درونی است. فرآیند مدیریت تغییر در حوزه های مختلف مدیریتی شامل چهار مرحله اصلی دانستن، خواستن، توانستن و شدن می باشد.

 

 

گروه مشاوران مدیریت و فناوری غزال intelligent management dashboards 300x272 مدیریت دانش گروه مشاوران مدیریت و فناوری غزال intelligent management dashboards 300x272

 

در مرحله دانستن به بررسی ضرورت های پیاده سازی تغییر و نتایج و دستاوردهای حاصل آن پرداخته می شود. در این مرحله نقش مشاور فعال بوده و نقش سازمان تا حدودی غیر فعال و به عنوان پذیرنده دانش و اطلاعات می باشد. در مرحله خواستن علاقه، انگیزه و تعهد به تغییر در بخشی از افراد سازمان ایجاد می گردد. این افراد به عنوان طلایه داران تغییر در حوزه مربوطه در سازمان شناسایی می شوند و به مرور زمان فعل خواستن در تمامی بخش های سازمان محقق خواهد شد. در این مرحله نقش مشاور و سازمان تقریبا یکسان بوده و در برخی موارد سازمان باید فعال تر از مشاور عمل نماید. در مرحله توانستن ظرفیت های پیاده سازی تغییر از طریق آموزش، بازدید، مشاوره و … باید در افراد علاقه مند سازمان ایجاد شود. در  نهایت در مرحله شدن ظرفیت های محیطی مورد نیاز در سازمان به منظور امکان پذیر بودن تغییرهای برنامه ریزی شده تامین می شود. به مرور در مراحل مختلف از نقش مشاور کاسته شده و نقش سازمان فعال تر می شود. در نتیجه نقش مشاور در پیاده سازی مدیریت دانش در سازمان نقش آموزش و نظارت بوده و وظیفه اصلی پیاده سازی راهکارهای طراحی شده بر عهده کارکنان خواهد بود.

 

در پایان مجموعه خدمات آموزشی و نظارتی پیشنهادی توسط مشاور در زمینه طراحی و  پیاده­سازی و استقرار نظام مدیریت دانش مدیریت دانش در سازمان عبارتند از:

  • آموزش اصول و مفاهیم مدیریت دانش در سطوح مختلف سازمان
  • آموزش و نظارت بر تدوین چشم انداز دانشی
  • آموزش و نظارت بر بررسی آمادگی استقرار مدیریت دانش در سازمان
  • مشارکت در انتخاب پایلوت­های پیاده سازی مدیریت دانش
  • مشارکت در تدوین شاخص ها و نتایج قابل بهبود مدیریت دانش در پایلوت­ها
  • آموزش و نظارت بر مدل سازی دانش در پایلوت­ها
  • آموزش و نظارت بر اندازه­گیری وضعیت دانشی در حوزه های دانشی
  • آموزش ابزارهای مدیریت دانش در سطح سازمان
  • نظارت بر پیاده­سازی راه­کارها و ابزارهای منتخب در پایلوت­ها
  • نظارت بر توسعه و انتخاب پایلوت­های جدید

 

دستاوردهای مورد انتظار

زمانیکه یک نظام جدید در یک سازمان در حال پیاده سازی می­باشد، این نظام شامل پنج جزء زیر خواهد بود. در ادامه به بیان مصادیق هر یک پرداخته می­شود.

گروه مشاوران مدیریت و فناوری غزال steps مدیریت دانش گروه مشاوران مدیریت و فناوری غزال steps

ورودی
  • زمان افراد سازمان
  • هزینه اعمال برخی تغییرات
  • آموزش و نظارت
  • ….
فرآیندها
  • ترسیم چشم انداز دانشی
  • مدل سازی دانش
  • اندازه­گیری وضعیت دانشی
  • پیاده سازی راهکارهای ارتقا و تثبیت موقعیت دانشی
  • ارتقای فرهنگ، ساختار و تکنولوژی

 

خروجی ها
  • افزایش آگاهی مدیران ارشد و میانی از ضرورت مدیریت دانش
  • افزایش حمایت مدیران ارشد سازمان
  • ارتقای توانمندی کارکنان در زمینه مدیریت دانش محور
  • افزایش آگاهی سازمان در زمینه دارایی­های موجود دانشی
  • شناسایی خلاء­های دانشی سازمان
  • سهولت دسترسی به منابع دانشی موجود
  • ایجاد انگیزه در سطوح مختلف سازمان
  • ….

 

نتایج
  • توسعه سرمایه­های دانشی
  • کاهش دوباره­کاری­ها
  • افزایش رضایت شغلی و تعلق سازمانی
  • افزایش مشارکت کارکنان
  • افزایش سرعت پاسخگویی

 

پیامدها
  • افزایش بهره­وری
  • کاهش هزینه­ها
  • کاهش زمان انجام کارها
  • افزایش اثربخشی تصمیم گیری­ها
  • تسریع نوآوری در سازمان
  • خلق ارزش بیشتر نسبت به رقبا از منابع دانشی

 

بدیهی است که مصادیق هر یک از اجزاء پنجگانه فوق در سازمان­های مختلف متفاوت خواهد بود و حتی ممکن است نتایج مورد انتظار یک سازمان خروجی­های سازمان دیگر باشد. بنابراین با توجه به وضعیت موجود سازمان و چشم­اندازی که سازمان در پی تحقق آن است، می­توان موارد فوق را برای سازمان تعریف نمود. همچنین تحقق خروجی­ها، نتایج و پیامدها منوط به تحقق اثربخش ورودی­ها و فرآیندها بوده، که سهم نقش مشاور در تحقق آنها نسبت به سازمان به مراتب کمتر می­باشد.